5. Troost uit een veertje

‘Vertel me wat dit leven de moeite waard maakt’. Met deze vraag ging Wim Kayzer eind jaren ‘90 voor de VPRO de wereld rond en legde hij deze vraag voor aan wetenschappers, filosofen en kunstenaars. De gesprekken resulteerden in 27 fascinerende televisieprogramma’s, uitgezonden onder de titel ‘Van de Schoonheid en de Troost’ en voor mij vormen ze een hoogtepunt in wat televisie me ooit geboden heeft. Ze hebben nog niets aan waarde ingeboet.

De geïnterviewden geven antwoorden op vragen over hun leven met de toevalligheid van hun bestaan, of ook wel hun worsteling daarmee. Ik zeg met nadruk ‘hun’ en niet ‘het’, want juist daarom is ‘Van de Schoonheid en de Troost’ zo’n meesterlijke documentaire: Kayzer’s gesprekspartners spreken niet alleen vanuit het perspectief van hun vakgebied, maar delen ook heel persoonlijke ervaringen. Sommige interviews zijn terug te vinden op Youtube (On Beauty and Consolation). Neem bijvoorbeeld het gesprek met Richard Rorty, een groot, Amerikaans filosoof. De verlegen en bescheiden Rorty zit vooraleerst wat ongemakkelijk in het gesprek, maar Kayzer weet hem te verleiden tot uitspraken die je niet licht vergeet. Het gesprek lijkt op het eerste gezicht alleen over abstracte filosofie te gaan, die volgens Rorty hard en kil is. Maar ondertussen zit ik als kijker wel naar een zeer gevoelige man te kijken. Rorty vraagt (!) bijvoorbeeld toestemming te mogen citeren uit het nawoord van Vladimir Nabokov in ‘Lolita’ en hij beschrijft na het voorlezen van de passage zijn bewondering voor auteurs als Nabokov, die zo treffend mooi  kunnen formuleren: “I am contemplating a miracle when I read such lines which make the hair of the neck stand up. It is so impressive, I have no idea how it [= het schrijven van zulke mooie teksten] could be done. But I can imagine people just find themselves doing so”. Ondertussen is het natuurlijk Rorty zelf die kwistig prachtige uitspraken rondstrooit waardoor juist mijn nekharen overeind gaan staan. Vooruit, nog eentje dan, wanneer hij spreekt over de grote creatieve geesten der aarde: “How nice to be in the same world with people who can create such a brilliant imagenary creation. And to be able to appreciate what they have done”.  Wanneer Kayzer hem nader bevraagt over wat hem beweegt blijkt Rorty over een “stock of beautiful things …”  te beschikken,  “… consolatory images always in my head”, en ze verlaten de studio om buiten naar vogels te kijken. Daar zien we Rorty dan te midden van zijn bron van troost, als de man die met onbevangen enthousiasme over de schoonheid van de Pestvogel of de Rode Kardinaal spreekt.

troost 080

foto Wim Vermaak

Welk een diepe wijsheid weet Kayzer zijn gesprekspartners te ontfutselen. En hoe verheven en tegelijkertijd geaard weet Rorty mij als toeschouwer te beroeren. Hij biedt me immers zowel stof tot nadenken over de wezenlijke vragen rond de toevalligheid van mijn eigen bestaan, alsook levenslessen die hij tot concrete proporties terug brengt: geniet van schoonheid want daarin ligt troost verborgen. En laat de grote Rorty die schoonheid nou net als ikzelf ook in de natuur vinden, in de vlucht van een vogel, in de kleur van een veertje … . Aandacht hebben voor het gewone and to be able to appreciate it, waardoor het aandacht voor het sublieme wordt.

19 februari 2014

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>